Ответы
Әпке – бірге туған, туысқан қыздардың жас жағынан үлкеніне катысты туыстық атау. Дәстүрлі ортада қыздар туыстық жағынан іні-сіңлісіне әпке болады. Кейбір жергілікті тілдік ерекшеліктерге байланысты әпке сөзінің орнына әпеке, әпше, тәте, aпa деген атаулар да колданылады. Сонымен қатар әпке сөзі ауызекі тілде өзінен жасы үлкен қыздар мен әйелдердің, туыстық қатынасы ескерілмей-ақ, назарын аударту үшін құрметпен айтылатын қаратпа сөз ретінде де жиі қолданылады.
Әпке образын сомдаған бірден-бір үздік шығарма жазушы-драматург, Мемлекеттік сыйлықтың иегері Дулат Исабековтің «Әпкесі» болып табылады. Шиеленісті түрде жазылған әрі терең философиялық мағынаға ие болғандықтан, әлі күнге дейін осы кітап көп адамның сұранысын тудыратыны анық. «Әпке» – 1970 жылдардың оқиғасы, 1977 жылы жазылып, 1978 жылы М.Әуезов атындағы театрда қойылды. Содан бері сахнадан түспей келе жатыр. Әпкенің еңбегі, өз бақытынан бас тартуы, бауырларына адал болуы, соңында жалғыз қалуы сияқты негізгі оқиғалары қамтылған.
Басты кейіпкер – Қамажай алдынан шыққан қиыншылықтарды көтере білген, бауырларына қамқор болғандығы туралы айтылады. Ата-анасынан жастай айырылған ол – өз өмірін тек бауырларына арнаймын деп, жеке өмірі жайлы ойлауды қояды, оны Қабен атты жігітке: «Қабен ол…ол қиын сияқты, бауырларымды қиып тастай алмаймын, олар әлі мен үшін бала, өздігінен өмір сүретініне күмәнім бар…» деп ұсынысына кері жауап қайтарғанынан білеміз.
Туындыда ата-анасынан ерте айырылған бір отбасындағы бес баланың басқа түскен қиындықтарға мойымай, өмірден өз орындарын тапқаны баяндалады. Бір ата, бір анадан туса да, мінездері әрқилы ұл-қыздарды қанаттыға қақтырмай, тұмсықтыға шоқтырмай, бағып-қаққан шаңырақтың үлкені Қамажай – бауырларының бақыты үшін өмірлік қызығынан бас тартып, артынан ерген іні-сіңлілерінің жолына барлығын құрбан етуге даяр мейірімді жан. Өрімдей ұл-қызға әке мен шешені жоқтатпаған әпкенің еңбегі еш кетпейді. Өмірге құштар бола тұра соңынан ерген қаралары үшін өз өмірін құрбан еткен жандар бүгінгі таңда да арамызда кездесіп жатады. Барлық адамдар секілді әпкелер де сан қилы. Елгезек, ырымшыл, күдікшіл әрі кіді мінез иелері, кейде жөнсіз шашпа-төкпелікке, асқақтыққа әуестері де болады. Бауыры үшін қолда барын беруге әзір мәрттері де көп. Отбасындағы баланың үлкені болғандары ешкімнен рақым-шапқат күтіп, жәрдем сұрамайды. Нендей жақсылыққа да тек өз күшімен жетуді қалайды. Сана-сезімі, ақыл-ойы жетік, сезімі нәзік осындай байқампаз да білімді әпкелердің талайы жоғары білім беру және медицина саласында еңбек етіп жүр. Біз білетін талай әпкелердің тындырымдылығы мен күш-жігеріне таңдай қақпасқа шара жоқ. Ұсақ-түйекке назар аудармайтын, пенделік күйкіліктің қандайынан болса да биік тұратындарға кез келген жауапты тапсырманы жүктеуге болады. Сонымен бірге отбасын құрған әпкелеріміз ұқыптылық пен жауапкершілікті қатар ұстай отырып шаңырақтағы құт-берекені, тыныштық пен мамыра-жайлықты сақтай біледі. Сонымен қатар ептеп аңғалдау, бала мінезділеу болып келетін әпкелеріміз де жеткілікті. Қалай дегенде де, әпкелер әрдайым сіңлілері мен інілері үшін жақсы үлгі-өнеге көрсете біледі. Мәселен, іскер әйелдер қауымдастығы саясат, мемлекеттік басқару, бизнес, ғылым, білім беру, денсаулық сақтау, мәдениет және басқа да салалардағы іскер әпкелеріміздің басын біріктіріп отырғанына күмәніміз жоқ. Олардың қызметі қоғамдағы әйелдің жоғары дәрежесін қалыптастырып, әйелдердің әлеуметтік және өмірлік бағдарын айқындап, өмірлік жар табуға жәрдемдесетінін де айта кеткеніміз жөн.